หลักในการเลือกชนิดของต้นไม้ที่จะปลูกในสวนเพื่อดึงดูดนก
เมื่อคุณตัดสินใจแล้วว่า คูณจัดสวนเพื่อดึงดูดนก นั่นหมายความว่าคุณยอมรับความต้องการของนก ให้มาก่อน ความต้อการของคุณ และ คุณต้องเป็นคุณรักธรรมชาติ ตามที่มันเป็นอยู่จริง ๆ เพราะแม้แต่สวนของคุณ จะเป็นสวนที่คุณปลูก ขึ้นเอง แต่ก็ต้องเลียนแบบธรรมชาติ นั่นคือ ไม่มีความเป็นระเบียบที่เห็นได้ชัดว่าจงใจ อาจดูรกเรื้อเป็น "ดงงู" "ดงเสือ " อย่างที่คนพูดแบบมักง่าย ชอบพูดกัน แต่ถ้าคุณวางแผนอย่างระมัดระวัง ควบคุม "ดงงู" "ดงเสือ" ให้อยู่ในขอบเขต ที่คุณ ต้องการและบังคับได้ โดยบังคับด้วยแนวถนน แนวอิฐฝังดิน หรือ แม้แต่ควบคุมบริเวณด้วยขอนไม้ฝังดิน ความ "รก " ที่ถูกจำกัดบริเวณ ถ้าคุณทำได้แนบเนียน มันคือความสวยงามเหมือนธรรมชาติ ที่ใครๆก็คาดไม่ถึง และไม่รู้สึกเลยว่า สวนของคุณ "รก" เว้นแต่คนคนนั้นไม่เคยแม้แต่ย่างกลายเข้าไปในสวนสาธารณะ ถ้าเช่นนั้นก็ อย่าใส่ใจกับคำพูดของเขา และปล่อยคนน่าสงสารคนนั้นไว้ใน อาคารปรับอากาศของห้างสรรพสินค้า ไว้ตามเดิม เถอะ เพราะชีวิตของเขา ไร้ค่าสำหรับ ธรรมชาติ ไม่ช้าธรรมชาติก็จะปฎิเสธการมีอยู่ของเขาไปเอง
หนังสือพรรณไม้ต่างๆ ไม่ใช่ที่ที่คุณจะเลือกหาพรรณไม้ แต่คุณอาจใช้บางชนิดในนั้นเพื่อเสริมความงาม เพราะคุณ คงต้องการสนองความต้องการของคุณเองบ้าง แต่ต้นไม้ประเภทนี้ ควรให้มีน้อยที่สุด และ อยู่ในบางจุดที่คุณใช้พักผ่อน เป็นบริเวณที่เฉพาะเจาะจง วิธีเลือกพรรณไม้ ถ้าคุณเป็นนักท่องเที่ยวดูนก คุณจะได้เปรียบมาก ถ้าสนใจต้นไม้ที่นก ใช้ ประโยชน์ และ ถามชื่อ หรือ สังเกตลักษณะ และ มาหาซื้อจากตลาดนัดที่มีของป่า หรือ ต้นไม้ธรรมดาพื้นๆ มาขาย การนำ เมล็ด มาเพาะ หรือนำกล้าไม้ มาปลูกเองไม่ใช่เรื่องยาก เลือกฤดูกาล ที่ต้นไม้ออก ดอก และติดผลสุก หรือฝัก เก็บเมล็ดมาเพาะ ใช้เอง ให้เก็บมูลนกที่คุณเห็นว่ามีเมล็ดพันธุ์ไม้ปนอยู่ด้วย เพราะเมล็ดพันธุ์ไม้ป่าหลายชนิด ต้องผ่านขบวนการ ย่อย และ ความร้อนในกระเพาะ นก เพื่อการกระตุ้นการงอกของเมล็ด ซึ่งพันธุ์ไม้จำพวกนี้ ถ้านำเมล็ด มาเพาะโดยตรง มันอาจไม่งอก เลยแม้แต่ต้นเดียว กล้าไม้ที่ขึ้นโคนต้นแม่ จะรวดเร็วแน่นอนที่สุดที่จะได้ต้นที่แข็งแรง และ ตรงตามพันธุ์ที่ต้องการ การติดต่อกับผู้จำหน่ายพันธุ์ไม้เพื่อการจัดสวน ทำให้คุณได้ต้นไม้ขนาดใหญ่ทันใจ แต่ควรตกลงเรื่องชนิดพันธุ์กันให้ดี แต่ถ้าเขารู้ความต้องการ ว่าคุณต้องการ พันธุ์ไม้ป่า ก็น่าจะเข้าใจกันไม่ยาก ตราบใดที่การหักล้างถางพง ยังคงมีอยู่และ ไม่มี วันหมดไปจากประเทศไทย คุณก็มีโอกาสหาต้นไม้ขนาดใหญ่ได้เสมอ ในเมื่อเรานำมาปลูก ก็ไม่จำเป็น ต้องรู้สึกผิด กับคำพูดถากถางว่า คุณส่งเสริมการบุกรุกทำลายป่า เพราะแม้คุณอยู่เฉยๆไม่ทำอะไร คุณก็มีโอกาสจะถูกพูดจาถากถาง อยู่แล้วใช่ไหม
วางแผนการสร้างสภาพแวดล้อมแหล่งหากินให้นก
สภาพแวดล้อมที่กล่าวถึง ประกอบด้วย แหล่งอาหาร แหล่งน้ำ พื้นที่ให้ร่มเงา และพื้นที่โล่ง เพื่อการเดินสำรวจ หาชีวิตในธรรมชาติที่เข้ามาอยู่ในบริเวณที่คุณสร้างขึ้น การมีสนามหญ้าร่วมด้วย ก็เป็นสิ่งที่ดี เพราะใช่ว่าจะต้องเป็น "ป่า" ที่มืดครึ้มไปเสียหมด เพราะ สนามหญ้า ก็ใช้ดึงดูดผีเสื้อ แมงปอ ตั๊กแตน หรือกระรอกตัวเล็ก ให้ลงมาวิ่งเล่นได้
หลักการจัดสวนยังนำมาใช้ได้ สำหรับสวนขนาดเล็กในบ้าน ซึ่งมีทางเข้าด้านเดียว และมุมมองจำกัดเพียงไม่กี่ด้าน เพราะอย่างไรก็ตามนี่คือสวนที่คุณสร้างขึ้น โดยกำหนดแนว ต้นไม้สูงที่สุดไว้ด้านหนึ่ง ถัดมาคือต้นไม้พุ่ม และ ไม้เถาเลื้อย และ ไม้ล้มลุก บ่อน้ำ และสนามหญ้า พื้นดิน ควรมีต้นไม้ที่ชอบขึ้นคลุม ซึ่งมักเป็นต้นเตี้ย และ บริเวณนี้เป็นที่ชื่นชอบ ของนก ที่หากินตามพื้นดิน เช่น นกกางเขน นกเดินดง นกกวัก นกเอี้ยง นกกระทา นกคุ่ม นกกินแมลงบางชนิด ที่ชอบ หากินใกล้พื้นดิน เป็นต้น ต้นไม้ใหญ่ และ ไม้พุ่ม คือหลักของร่มเงา และ แหล่งอาหาร ของสวนที่จัดขึ้น แต่อย่าลืมว่า คุณเองก็รวมอยู่ในสิ่งแวดล้อมนั้นด้วย และ ต้องใช้ความสดวกสบายในบริเวณนั้นร่วมกับนกด้วย จัดให้มีความกลมกลืน และ ลงตัว ระหว่าง ความสุข ของคุณ และ ของนก
1 หลักการคิดมีอยู่ว่า
- สภาพของต้นไม้ และ สภาพดินและน้ำที่ต้นไม้ใหญ่นั้นต้องการ เช่น มีการถ่ายเทดี ไม่เป็นที่น้ำท่วมขัง
- ต้นไม้เหล่านั้นมีใบสีเขียวตลอดปี หรือ ผลัดใบ ในหน้าแล้งหรือไม่ เพราะถ้าคุณปลูกไม้พื้นล่างไว้ใต้ต้น เสลา หรือตะแบก พอหน้าร้อน ไม้พวกนี้จะทิ้งใบ พื้นล่างและโคนต้นจะร้อน อยู่นานเกือบเดือน ต้นไม้คลุมดินอาจลาตายไปก่อน ร่มเงาของดอกจะบรรเทาความร้อนให้
- พิจารณาความกว้างของพุ่มใบ และ ร่มเงาที่ทอดออกไป ต้องไม่บังแสงแดด หรือ มีการแย่งแสงแดดกัน จนต้นไม้มัวแต่ แย่งกันสูง จน ไม่ยอมออกดอกออกผลตามที่เราต้องการ ปลูกต้นไม้ทางทิศตะวันตก ร่มเงาจะทอดให้ตัวบ้าน เย็นสบาย ในยามบ่ายด้วย
- ต้นไม้เหล่านั้น มีดอกผล หลากหลาย ตามที่คุณต้องการ นอกเหนือจากที่ให้เพียงร่มเงาหรือไม่ เพราะไม่มีประโยชน์อะไร ที่ปลูกเพียงให้ร่มเงา โดยไม่มีดอกผลให้นกกิน เพราะวัตถุประสงค์คือ ปลูก "ป่า" เพื่อ ดึงดูดนก
2 เริ่มจาก วาด พื้นที่เปล่าๆ ที่ยังไม่มีต้นไม้ โดยกำหนด ให้มี อาคาร สิ่งอำนวยความสะดวก ทางเดินเท้า ในที่ที่มีต้นไม้ขึ้นเดิม บางทีต้นไม้ใหญ่นั้นขึ้นชิดอาคารมากเกินไป และ พิจารณาแล้วว่า มีสัตว์ และ นกมาใช้ประโยชน์ จากต้นไม้นั้นน้อย เนื่องจากไม่มีดอก ผล เป็นประโยชน์ อย่าเสียดาย ที่จะตัดมันทิ้งไป เพราะรากขนาดใหญ่อาจทำ ให้อาคาร ชำรุด หรือกิ่งขนาดใหญ่อาจร่วงหล่นใส่อาคาร แต่ถ้า ต้นไม้ใหญ่นั้นให้ดอกผลเป็นประโยชน์แก่นก การตัดทอนกิ่ง บางส่วน เป็นวิธีที่ฉลาดกว่า ความหลากหลายของพรรณไม้เป็นสิ่งสำคัญ แต่ พรรณไม้หลายชนิด เป็นแหล่งอาหารชั้นดี ของนก แต่ มักไม่มีร่มเงา หรือ ต้นไม้บางชนิด ให้ร่มเงาดีมาก แต่ ให้อาหารนกน้อยมาก ควรเลือกให้ดี ถ้าคุณมีพื้นที่ ไม่กว้างขวางพอ เช่น ต้นหว้าชนิดผลใหญ่ ให้ร่มเงาดีมาก แต่ผลน้อย กรณีที่มีที่จำกัด คุณควรเลือก ต้นตะขบป่า เพราะ ให้ทั้งร่มเงา และ ผลปริมาณมหาศาลสำหรับนก แต่ถ้าสถานที่กว้างขวางพอ ต้นหว้า มีใบใหญ่เขียวชอุ่ม น่ารื่นรมย์ทีเดียว
3 เพิ่มเติมต้นไม้เข้าไป เริ่มจากไม้ยืนต้น ไม้พุ่ม และ ไม้เลื้อย ค่อยๆทำถ้ากำลังเงินจำกัด ไตร่ตรองให้ดี อย่าลืมว่า ไม้ป่าสำหรับนก ไม่ใช่คุณหาซื้อได้รวดเร็วจากตลาดนัดต้นไม้ อย่าใจร้อน คุณอาจเสียเงินโดยไม่คุ้มค่า และ ถอนต้นไม้ทิ้ง เพราะผิดวัตถุประสงค์หลัก ที่ตั้งไว้เดิม (กลับไปอ่านทบทวนอีกครั้งก็ได้ )
4 เริ่มปลูกไม้ยืนต้นก่อน เพราะใช้เวลาเติบโตนานกว่า เลือกชนิดที่เขียวตลอดปี ให้ดอกผล และ ร่มเงาไปพร้อมๆกัน ไม้พื้นเมืองดีที่สุด เน้นที่ลูกดก ออกเป็นคราวๆตลอดทั้งปี และ มีหลากหลายชนิด อย่าปลูกชนิดเดียวซ้ำๆกัน เพราะ จะได้ดึงดูดนกได้หลายชนิด ไม้บางชนิดที่ให้ผลสุกร่วงโคนต้น ก็ให้โอกาสนกที่หากินตามพื้นดิน ซึ่งจะไม่บินขึ้นไปกิน บนต้น แต่จะอาศัยหลบหลีกต้นไม้ที่รกเรื้อโคนต้น แฝงตัวหากินผลไม้ที่ร่วงหล่นตามพื้น เช่นลูกเชอรี่ มะกอกป่า เป็นต้น คำนึงถึงใบไม้ที่ร่วงหล่นด้วย ว่าจะเป็นภาระแก่คุณมากน้อยเพียงใด ไม้ใบเล็กฝอย ย่อมสกปรกน้อยกว่าไม้ใบใหญ่ที่แข็ง และ ผุพังช้าแน่นอน
5 เพิ่มเติม ไม้พุ่ม เข้าไป เพื่อลดระดับสายตา จากไม้ยืนต้นลงมา ไม้ต้นเตี้ยบางชนิด มีสีสดสวยขณะผลัดใบ ช่วยแต่งแต้มสีของสวน แต่อย่าลืมว่า ต้องมีดอกผลให้นกกินด้วย ไม่ใช่สวย อย่างเดียว แต่ นกกินไม่ได้ เลือกต้นไม้ที่ออกผลสับเปลี่ยนไปตามฤดูกาล คละกันไป ไม้ชนิดเดียวกัน บางกรณี ออกดอกผลไม่ตรงกัน แต่ จะเหลื่อมกันเล็กน้อย นั่นเป็นความบังเอิญที่คุณ ไม่อาจควบคุมได้ แต่ ไม้ออกผลตามฤดูกาล คุณจัดหามาปลูกได้ ฉะนั้น การปลูกชนิดละสองต้น ถ้าสถานที่อำนวย ก็ เป็นสิ่งที่ควรกระทำ ไม้พุ่ม ที่ออกดอกเป็นคราวๆตลอดปี น่าหามาปลูก อย่างยิ่ง ทางภาคเหนือ ที่ด่าน 2 อุทยานฯดอยอินทนนท์ มีต้นไม้ชนิดหนึ่ง เรียกว่า ต้นมันปู เมื่อมันออกลูก เป็นสัญญาณว่า ได้เวลาที่นกเดินดง จะมาแล้ว รอบๆต้น จะรายล้อมไปด้วย นักดูนก และ นักถ่ายภาพ จะมาดูงานเลี้ยงใหญ่ ที่มีนกนานาชนิด มาให้ดู แต่นั่นคือ ที่ระดับความสูง 600 เมตรจากระดับน้ำทะเล ไม่ทราบว่า ต้นไม้ชนิดนี้ ขึ้นในที่ราบหรือไม่ ใครทราบ ช่วยบอกผมที กำลังหามาปลูกอยู่เหมือนกัน หรือ แถว แม่เหี๊ยะ จ.เชียงใหม่ เป็นที่โล่งร้อนแล้ง มีไม้จำพวกข่อยต้นใหญ่ชนิดหนึ่ง ลูกเล็กๆสีส้ม นกเดินดงสีดำ และนกเอี้ยงทุกชนิด โปรดปรานมาก แต่ดูเหมือนว่าต้นนี้ จะต้องผ่านกระบวนการย่อยในกระเพาะนกเสียก่อน เพราะผมเคยเก็บมาปลูกทางภาคกลางไม่สำเร็จ จะลองแช่ในน้ำอุ่นก่อน สำเร็จจะบอกไว้ในหมวด พันธุ์ไม้ ผู้ที่สนในทางภาคเหนือ น่าจะลองปลูกดู สังเกตว่านกที่กินผลไม้ชอบมาก ต้นไม่ว่างเลยก็ว่าได้ ว่าจะเอาเสียมไปขุดต้นอ่อนมาเหมือนกัน ใครผ่านไปเห็น ช่วยทำไม่รู้ไม่ชี้ ด้วยนะครับ ผมจะช่วยนกกระจายพันธุ์พืช นะครับ
ไม้พุ่ม และ ไม้ต้นเตี้ย ช่วยให้ทัศนียภาพดูกลมกลืนเป็นธรรมชาติยิ่งขึ้น การมีรูปทรง และ สีสันของใบแตกต่างกัน หรือ ถ้าเปลี่ยนสีของใบในบางฤดูกาล ก็ ช่วยให้สวนดูเป็น ธรรมชาติยิ่งขึ้น เพราะป่าโดยธรรมชาติไมใ่ช่สังคมไม้ชนิดเดียว แต่ประกอบด้วยไม้ที่มีความสูงลดหลั่นกันลงไป ฉะนั้นใครที่เคยไปสวนป่าปลูก เช่น สวนสัก หรือสวนสน จะสังเกตว่า มีนก เข้าไปใช้ประโยชน์น้อยมาก และ เป็นนกกินแมลงเสียเกือบทั้งหมด
6 ไม้คลุมดินหลายชนิด มีทั้งที่อายุเพียงฤดูเดียว หรือ สองฤดู หลายชนิดมีเมล็ด และ ดอกดึงดูดผีเสื้อ และ แมลง ซึ่งจะเป็นแหล่งอาหารของนกด้วยเช่นกัน พวกหญ้า และ พันธุ์ข้าวป่า ดึงดูดนกแก้วได้ดีมาก การปลูกควรปลูกแบบไม่ตั้งใจ คุณควรรู้ว่า แปลงที่จัดเป็นระเบียบเกินไป นกจะรู้สึกว่าผิดธรรมชาติ และ ไม่ดึงดูดพวกมันเลย ความเป็นระเบียบ เรียบร้อย เป็นสัญญาณเตือนภัยพวกมันมากกว่า การปล่อยไห้หญ้าขึ้นแบบไม่เป็นระเบียบในบางจุด ที่คุณไม่ต้องเดิน เข้าไป ใกล้ๆ เป็นสิ่งที่ควรทำ คุณเพียงควบคุมไม่ให้ มีมากเกินไป ก็เพียงพอ ข้อสำคัญคือ พืชคลุมดิน และไม้ดอกคลุมดิน ต้อง เป็นพันธุ์พื้นเมืองเท่านั้น ดอกไม้สีสวยๆ ที่หาซื้อจากตลาดนัด เก็บไว้ตกแต่งระเบียงข้างบ้าน คุณจะดีกว่า
นกเอี้ยง ชอบสนามโล่งๆ นกกางเขน ชอบพื้นดินใต้ร่มไม้ นกกระจิบหญ้า และ นกร้องเพลง หลายชนิด ชอบพุ่มไม้ รกๆ นกเหล่านี้คุณอาจเห็นตัวได้ยาก แต่แค่ฟังเสียงร้องไพเราะ ก็ทำให้คุณมีความสุขมากแล้ว ไม่ใช่หรือ ต้นไม้ที่ยื่นกิ่งยาว มาข้างหน้าต่าง ดึงดูดนกให้เผลอเข้ามาหากินใกล้ๆคุณ แม้คุณจะมองมันอยู่ที่หน้าต่าง บ่อยครั้งเข้า มันก็จะคิดว่า หน้ากลมๆ ที่อยู่ตรงหน้าต่าง ข้างกิ่งที่มันชอบเข้ามาจับหนอน นั้น ไม่เป็นพิษภัยอะไรต่อมันเลย ไม่ช้า มันจะมาเกาะกิ่ง ร้องเพลง ให้คุณ ฟังเอง อ่างน้ำที่วางข้างระเบียง ที่คุณชอบนั่งเล่นอ่าน หนังสือพิมพ์ ถ้าคุณเปลี่ยนน้ำสะอาดอยู่เสมอ วางกระถางต้นไม้ที่มี กิ่งก้าน โปร่งเตี้ยๆ ไว้ข้างๆอ่างน้ำนั้น เพื่อให้นกเกาะ เพราะธรรมชาติของนก ก่อนลงเล่นน้ำ มันจะต้องดูความปลอดภัย ก่อนเสมอ ทำอย่างนี้สัก 2 เดือน ไม่ช้า ขณะที่คุณนั่งอ่านหนังสืออยู่ใกล้ ทำเป็นไม่สนใจ นกอีแพรด จะบินมาเกาะที่กิ่งไม้ และ ลงเล่นน้ำ ข้างๆคุณเลยทีเดียวแหละ มีเทคนิคทำให้นกเชื่อง รวดเร็ว คือ อย่ามองมันแบบสบตาตรงๆ แต่ให้ชำเลือง มองมัน ในตอนแรก ใหม่ๆมันอาจจะระแวงคุณตามสัญชาติญาณ ระวังภัย ของนก แต่นานๆเข้า แม้คุณจะยกถ้วยกาแฟ ขึ้นดื่ม จะกี่ครั้งมันก็ไม่สนใจ แถมมันจะส่งเสียงคุยกับคุณเสียอีกด้วย อ้อ ถ้าวันไหนคุณปล่อยน้ำในถาดแห้ง เตรียมฟัง เสียงบ่นให้ดีดี มันจะร้องบอก จนคุณต้องเดินไปตักน้ำมาเติมให้มันทีเดียว เริ่มจะเป็นคนคอยบริการ ท่านตัวน้อยๆนี่เสียแล้ว แต่คุณก็คงเต็มใจ ใช่ไหมเล่า
คนส่วนมาก มักไม่ชอบที่มีต้นไม้ยืนต้นตาย หรือ ขอนไม้ผุ หรือ ต้นไม้ที่มีโพรงผุพัง แต่ โปรดทราบว่า ต้นไม้ผุ เหล่านี้ คือ แหล่งอาหารชั้นดี ของนกหลายสิบชนิด เพราะพวกเห็ดรา ปลวก ที่ทำหน้าที่ย่อยสลายต้นไม้ คือแหล่งอาหาร อย่างหนึ่ง ของนก และ ชีวิตตามธรรมชาติด้วยเช่นกัน ขอเพียงถ้าต้นไม้ที่แห้งตายนั้น ไม่มีวี่แววว่าจะโค่นทับบ้าน คุณก็ควร ปล่อยไว้ อย่างนั้น ต้นตาล ต้นมะพร้าว ต้นหมาก ต้นทองหลางขนาดใหญ่ ที่ยืนต้นตาย เป็นแหล่งอาหาร และ ที่สร้างรัง อย่างดี ของ นกหัวขวานด่างแคระ นกตีทอง นกกางเขน และ เป็นที่นอน แสนบรมสุข ของ นกเค้าแมว หลายชนิด เก็บต้นไม้ ตาย เหล่านี้ไว้เถอะ เพียงแต่ว่าถ้าเป็นขอนไม้ผุที่พื้น คุณควรขุดหลุมฝังส่วนที่เป็นซอกโพรง เสีย เพราะมันอาจเป็น ที่หลบ ซ่อน ของสัตว์มีพิษ เช่น ตะขาบ และ งูได้ ใบไม้ที่ร่วงหล่น ควรกองเป็นที่ทาง และ มีแต่พอสมควร เพราะเป็นที่หลบซ่อน ของสัตว์มีพิษเช่นกัน และ วางกองให้ห่างจากทางเดินผ่านด้วย ถ้าบ้านของคุณมีการกำจัดปลวก และ ฉีดน้ำยาป้องกันปลวก ภายใน และ รอบอาคารแล้ว รังปลวกที่อยู่ในสวน ก็ ควรปล่อยทิ้งไว้ ให้เป็นแหล่งอาหารของนกที่กินแมลงตามพื้นดิน นานๆครั้ง ช่วยทลายรังปลวกบางส่วน ให้ความสดวกแก่นกต่าง ๆ เป็นการควบคุมจำนวนปลวก และ สงวนอาหารให้นก มีกินได้ตลอดปี ไม้เก่าๆผุๆ ที่มีปลวกขึ้น นำมาทิ้งไว้ในสวน ให้นกช่วยกำจัด ก็เป็นสิ่งที่ดี เขาไม่ขอค่าแรง ค่าล่วงเวลา จากคุณแน่นอน แต่จะร้องเพลงให้ฟังเป็นการขอบคุณเสียด้วยซ้ำ
ขอบคุณที่มาชม ยังมีข้อมูลเพิ่มเติมอีก กรุณาแวะมาเยี่ยมเยือนใหม่ โอกาสหน้านะครับ
